Sa bidda nosta Mara Arbarei: intra stòria e paristòria.
Sa bidda nosta Mara Arbarei: intra stòria e paristòria.
Mara Arbarei: una bidda in mesu a duus frùminis
Cuada in mesu a is cùcurus de sa bella Marmidda, in italianu est connota cun su nòmini de «Villamar». Est una bidda agrupastorali de tremilla ànimas prus o mancu. Sa bidda est nàscia intra is orus de is frùminis Mannu e s'Arriu Cani, ca ant agiudau is terras a bessi' fèrtilis.
Imoi torraus pagu pagu a is tempus antigus...
Una paristòria intra is cùcurus: su mostru de Nureci
A su chi narat custu contu in s'edadi nuraxesa is maresus biviant in sa zona de Nureci, ma si funt dèpius fui' poita unu mostru lègiu ddis donàt ocabisioni e fadiat a timi foras a contu a sa genti.
E ita si narat sa stòria
A nai sa beridadi is maresus no si fuànt fuius de Nureci poita ddoi fiat unu mostru, ma poita fuànt lòmpius is cartaginesus, e ago' is romanus puru.
Is cartaginesus nd'ant pesau una biddixedda noba asuba a un'artura; is romanus, invècias, s'ant lassau is bàngius, unu ponti e atras testimòngias archiològicas.
Una biddixedda in su frùmini bessit una bidda de su Giudicau
In su Mediuevu Mara Arbarei brintat a fai parti de su Giudicau de Arborea.
Posta in unu bellu logu, asuba a su Cùcuru de Casteddu, ca giai siguramenti ddi nant diaci poita ddoi fiat una fortilesa o unu casteddu, ca serbiat po portai a càstiu su logu e amparai su territòriu a fùrriu a fùrriu.Intra su de XIII e su de XIV sèculus sa
bidda fiat giai crèscia meda: ddoi biviant prus de 800 ànimas. Sempri in custus sèculus nci trastigiànt puru is Pisanus e is Genovesus, duas grandu pòtèntzias de mari, e custu si ddu testimòngiat sa crèsia romànica-pisana de Santu Pedru.Mara Arbarei e su cumèrciu in su de XVI sèculus.
Mara Arbarei, ca fiat giai de importu in s'edadi nuraxesa, in s'època giudicali-medievali crescit de prus puru. In su de XVI sèculus bessit unu centru cumerciali po su trigu, custu po mori de su logu anca fiat e de is terras fèrtilis chi teniat, e ca fadiant su tziri tziri a is mercantis majorchinus e poniat gana po is scàmbius curturalis.
Is terras fuànt fèrtilis po mori de is frùminis chi nci fuànt a peparti de sa bidda.
Is frùminis de Mara Arbarei
Giai incarrerendu de s'antighiddadi is frùminis Mannu e Arriu Cani ant agiudau a nasci e a cresi sa bidda Mara Arbarei.
Cun totu custu, a bortas, ant portau probremas puru, poita fatu fatu si nd'abrubuddànt fadendu dannus e strobu mannu a sa genti.A dii de oi a su frùmini Mannu nci dd'ant fatu strissiai e imoi no truessat prus sa bidda; a s'Arriu Cani, invècias, dd'ant fatu is mràxinis e una parti dd'ant crobeta puru. Asuba de custa crobetura dònnia giòbia is maresus faint su mercau e in s'istadi est unu logu anca s'atòbiant pipieddus e mannus.
Su frùmini Mannu: s'alimentu de sa Marmidda
Su frùmini Mannu nascit acanta a Làconi, ndi calat conca a Casteddu truessendu unus cantu de biddas, alimentat sa diga de Is Barrocus e àcuat is terras fèrtilis de sa Marmidda. De s'antighidadi a oi at arregalau àcua a totus e at agiudau Mara Arbarei a cresci.
Su pauli de Mara Arbarei
Un’atra arrichesa po sa bidda fuànt is paulis a fùrriu a fùrriu de Mara Arbarei. A su prus mannu ddi narànt Pauli Fenu e fiat un'arrichesa po sa bidda poita donòt a papai a genti meda. Is maresus cassànt anguidda e trota, e ndi boddiant is ous de is pillonios, ca fuànt de grandu importu po is prus pòberus.Cun totu custu, s’àcua frima de is paulis andàt beni po su sintzu de sa malària puru, una maladia ca at mortu una biga de genti. Sceti candu ant asciutau is paulis e disinfestau is àcuas nci funt arrennèscius a nci sperdi custu perìgulu e melliorai sa saludi pùbrica.A dii de oi sa bidda nosta, Mara Arbarei, est lacananti cun Biddanoa Franca, Lunamatrona, Is Pratzas, Seddori, Furtei e Guasila.
Po nosu, scoberri sa stòria sua est stètiu cumenti unu biaxi comoventi in su tempus!
Intra paristòrias misteriosas, frùminis, casteddus cuaus e genti de s’antigòriu, eus incarrerau unu caminu bellu foras a contu chi s’at fatu cumprendi de prus puru de portai arraxini fortis in sa terra nosta.
Torrau gràtzias po s’ai sighiu
Is scentis de sa 4^A de Mara Arbarei.
