Santuannis in Mara Arbarei.

Santuannis in Mara Arbarei.

In Mara Arbarei is ritus tra Santuannis fuànt sentius meda. Santu Giuanni nc’intrat cun is batiaris e duncas cun is padrinus puru: est s’amparadori e su billadori de is padrinus e de su liòngiu speciali intra santuannis, ca tenint grandu doveris de pari a pari.

Ma, no nci fuànt sceti is batiaris e is cunfrimas po bessi’ gopais, gomais de froris o santuannis de froris, nci fuànt puru atrus ritus ca acapiànt a forti duas personas postas a giura (siat intra òminis o intra fèminas e siat intra òmini e fèmina): bastàt una strinta ‘e manu, atrobeddai is didixeddus, si scambiai unu frori o unu mucadori. A custu liòngiu sighiant òbrigus ca cunfrimànt sa sinceridadi de is gopais: arrespetu de pari a pari, si nai “fustei”, mancai innantis si fessint naus “ a tuis”, si saludai sempri e fai asumancu un’acinnu candu si passàt in geca de su gopai.

Sa noti de su 23 de làmpadas is piciocheddas fadiant intzertaduras de amori. Candu boliant sci’ chi su sentidu insoru fut currespustu, in sa pampa de una candela abruxànt una corodda asulla de su frori cardu de Scòtzia e ago’ dda lassànt in foras. Chi su mangianu infatu agatànt sa tzèurra noba, boliat nai ca su sentidu fut currespustu. Candu boliant sci’ chi su pobiddu benidori iat a essi stètiu arricu o poberiteddu, poniant duas faixeddas asuta a su coscinu: una intrea e s’atra scroxada. Su mangainu infatu ndi pigànt una a casàciu, chi fut s’intrea: pobiddu arricu, chi fut sa scroxada: pobiddu poberiteddu.

Candu est stètia fata s’amosta de sa festa de Santu Giuanni Batista in pratza Italia in su 1991, funt stètias pigadas unus cantu de testimongiadas.

Una bècia at contau ca is piciocheddas, sa noti de su 23, acostumànt a ponni cuatru nais de figuera me is cuatru furrungonis de s’aposentu e a dònnia nai ddi donànt su nòmini de unu fastigiadori. Santu Giuanni, narànt, iat a ai afortiau sa nai chi portàt su nòmini de su piciocu giustu.

E imoi issa totu pallera podiat nai ca Santu Giuanni cuntzillàt beni diaderus, poita…sighendu custu ritu…e castiendu su pobiddu…iat cojau s’òmini giustu.

Cumpàngias de froris e s’amorau.

Candu fut piciochedda, tzia Maria andàt a frùmini a frigai. Si poniat acanta de is bucas de ponti: ddoi fut arriparu in s’ierru e friscura in s’istadi. Acanta de sa pedra innui s’ingenugàt issa, si poniat una picioca avedu cosa sua…e cuncodrànt impari…cantànt: arratronàt sa boxi asuta de cussu ponti.

Po Santu Giuanni si fuànt fatas cumpàngias de froris. Tzia Maria sa noti iat donau unu frori a sa cumpàngia e impari iant fatu custu giuramentu:

“Gomai, gomai,

gomai de sant ‘Uanni

gomai de santu Pedru

gomai diaderu

imoi seus

po cantu biveus

in custu mundu”

Una dii fuànt frighendu e fut passau tziu Antoni a cuaddu…iat fatu una castiada a parti de issas… Sa gomai iat nau a tzia Maria:

“Gomai, custa castiada est po fustei”

“Aici mi narat gomai?”, iat arrespustu tzia Maria

“At a benni a bi’”

Tziu Antoni fut bellu e s’incras fut torrau a frùmini e a s’annu infatu, sa noti de Santu Giuanni, si fut intèndiu custu cantu acanta de sa domu de tzia Maria:

Custa est sa noti

de sant’Uanni bellu

scida s’arrosa

ca nc’est su gravellu

notesta est beniu

po ti bisitai

chi ses dromida scida

chi ses scida ascurta

passa bona noti…

…de parti de s’amorau

Albertina Piras – Antonio Sanna, Villamar – Fede, arte, storia e tradizioni popolari, 1994, pp. 55-57.