Lunamatrona: is giogus antigus (primu parti).

Lunamatrona: is giogus antigus (primu parti).

Lunamatrona: is giogus antigus (primu parti).

 

Chistionendu cun is bècius eus scrobetu ca issus a piciocheddus no teniant tempus meda po giogai, poita depiant agiudai is babus e is mamas me is traballus de su sartu. Is giogus fuànt sèmplicis e pòberus; is giocàtulus si ddus fadiant issus etotu cun su materiali chi agatànt: linna, ferru, funis, cannas, pedras, imbidri, tzapus, butonis, spagu, fruta, botus e atras cosas.

Su prus is giogus ddus fadiant a cambarada, poita in cussus tempus is famìllias fuànt mannas, donniunu teniant fradis e sorris medas e duncas amigus medas e podiant giogai totus impari. Giogànt giai sempri in foras: in pratza 'e domu, in sa ‘ia, in pratza 'e crèsia, in s'axrola, me is terras e in su sartu. Sceti candu fut proendu o fadiat frius meda giogànt aintru ‘e domu, giai sempri in sa coxina o acanta a sa forredda candu s'ajaju o s'ajaja ddis contànt contixeddus inventaus o fatus sussèdius po diaderus.

 

 

Su giogu de sa funi.

Is pipieddus e is pipieddas giogànt a sartai sa funi. Duus pipieddus pigànt una funi longa, donniunu unu càbudu, e dda fadiant girai; su de tres pipieddus, invècias, dda depiat sartai narendu custa arratantira: “Pomo, arancio, lima, limone, fragola e lampone, zucchero, caffè”. Is duus pipieddus chi apoderànt su càbudu de sa funi si scioberànt su nòmini de unu frutu e candu su chi sartàt sballiàt, narendu su nòmini de unu de is duus, ddi donàt su càmbiu. Binciat su chi sartàt de prus.

 

Fadiat a giogai a solu puru: su pipieddu apoderàt sa funi, dda fadiat girai e sartàt.

Su cuaddu 'e canna.

Su prus de is bortas fuànt is pipieddus chi giogànt a cuaddu 'e canna. In custu giogu is pipieddus incosciànt una canna cumenti chi fessit unu cuaddu e ddi acapiànt duas codreddas po ddi fai is guidas. Scioberànt unu logu anca scapai a curri e unu anca tocàt a lompi, incosciànt sa canna e incarrerànt sa cursa. Binciat chi lompiat innantis.

Pipieddus medas candu andànt a su sartu si portànt su cuaddu 'e canna po nci passai su tempus.

 

Su giogu de is pipieddas.

Is pipieddas aprontànt una bòcia de tzapus cun unu manteddu, e custa fut una criaturedda. Fata sa conta, una de is pipieddas pigàt su pupatzeddu e ddu cuàt in pratza o aintru de sa domu; apustis chi dd'iat cuau, naràt: “De chini est su pipieddu?”.

Insandus is atras pipieddas andànt a ddu circai, sa chi ddu agatàt fut sa mamma e teniat su deretu de ddu cuai. In custa manera su giogu torràt a incarrerai.

 

Su giogu cun sa bòcia.

Is pipieddus giogànt meda cun una bòcia fata cun arrogus de tzapu. Apustis fata sa conta, po scioberai su chi depiat incarrerai, su primu giogadori, postu faci a muru nci tiràt sa bòcia narendu custa arratantira:

Palla, pallina

palla dorata

dove sei stata?

Dalla nonnina

cosa hai mangiato?

Pane e formaggio.

Cosa hai bevuto?

Acqua di mare.

Buttala via che ti fa male.

Candu unu sballiàt narendu s’arratantira o poita nci dd’arruiat sa bòcia a terra, lassàt su postu a un’atru cumpàngiu.

Po fai bessiri su giogu sempri prus difìcili, dònnia borta chi unu nc’arrennesciat a nai s’arratantira chena sballiai, dda torràt a nai aciungendu atras cosas: tzacai is manus asuta is cambas o a palas de sa schina.

 

Lampa.

Unu pipieddu allonghiàt unu bratzu cun sa manu aberta e orizontali; is atrus giogadoris puntànt su didu ìndixi asuta a sa manu. Su pipieddu chi cumandàt su giogu naràt s’arratantira o desinuncas contàt fintzas a su nùmeru stabiliu.

Lòmpiu a custu nùmeru is atrus giogadoris ndi depiant tirai allestru s’ìndixi poita su giogadori chi cumandàt su giogu serrendu sa manu circàt de nd’aciapai su didu de unu. Chi nci dda fadiat a ndi cassai unu, is duus pipieddus si cambiànt apari sa parti.

 

In biddas medas custu giogu ddu faint ancora; su prus de is bortas is pipieddus ddu faint, chena nai s’arratantira, po scioberai su giogadori chi depit fai una parti “lègia” de unu giogu o po fai una penitèntzia.

 

Traduxidura fata de: "Po no si ndi scaresci. Giochi tradizionali, filastrocche, rituali magici e medicina popolare", a cura dei ragazzi che hanno partecipato al laboratorio, 2000