Lunamatrona: is giogus antigus (sa de tres partis).

Is giogus antigus (sa de tres partis).

Tzaca e poni.

Unu pipieddu, chi scioberànt fadendu sa conta, si positzionàt palas a is cumpàngius ponendusì sa manu manca asuta a su sruecu estu e sa manu esta  in sa parti esta de sa faci, in manera chi no essit biu is atrus giogadoris postus a carrera a carrera asegus cosa sua.

Unu de is giogadoris donàt unu corpu a sa manu manca de su pipieddu chi fut postu de palas, e apustis si torràt a ponni a carrera.

Su giogadori acorpau si depiat girai e intzertai su chi dd’iat donau su corpu. Chi no intzertàt, si depiat torrai a girai; chi intzertàt, invècias, si cambiàt de postu cun su pipieddu chi dd’iat acorpau.

Acua e fogu.

Si giogàt in duus. Unu giogadori cuàt una cosa chi iant scioberau innantis e agiudàt s'atru giogadori, chi depiat agatai sa cosa cuada, narendu: “àcua” chi su cumpangeddu fiat atesu de su logu anca fiat cuada sa cosa o “fogu” chi fiat acanta. Candu su pipieddu agatàt sa cosa is duus giogadoris si cambiànt sa parti.

Baburriga baburriga.

Una truma de piciocheddus si poniat a carrera a carrera, unu a palas de s'atru apoderendusì a chintzus; donniunu depiat passai asuta a “su ponti”, ca duus cumpangeddus formànt apoderendusì a is manus pari pari, lassendiddas in artu e narendu sa torrada chi sighit:

“Babarruga babarruga,

su tempus de sa fromiga,

su tempus de fromigai

temporada at a fai,

temporada at beni,

beni innoi ca ti 'ollu tei.”

Lompius a custu puntu is cumpangeddus chi fadiant su ponti totuindunu abasciànt is bratzus po circai de aciapai unu cumpangeddu. Su chi cassànt si depiat ponni, a prexei suu, asegus de unu de is cumpangeddus chi fadiant su ponti.

Su giogu sighiat fintzas a candu aciapànt totus  is giogadoris. Lòmpius a innoi, is piciocheddus chi fadiant su ponti abasciànt is bratzus e is atrus chi fuànt asegus s'apoderànt a is chintzus. Is duus grupus s'afrontànt tirendu a sa parti insoru, fintzas a candu unu grupu nci fadiat arrui a s'atru.

Binciat su grupu chi abarràt strantaxu.

Sa campana.

Si scriiat in terra su schema chi sighit:

[Celu]

[9] [8]

[6] [7]

[5]

[3] [4]

[2]

[1]

Su primu giogadori nci tiràt una pedra ciata in sa primu casella, agoa sartàt a peinconeddu in sa casella nùmeru 2, cun duus peis me is casellas 3 e 4, cun unu pei in sa 5, cun duus peis me is casellas 6 e 7, e 8 e 9; chena si frimai nudda torràt a masciai, torrendu a fai su schema a s'imbressi de s'andada. Lòmpiu a sa casella nùmeru 2, s'incrubàt, ndi boddiat sa pedra e ndi sartàt a foras.

Apustis  sighiat torrendinci a tirai sa pedra ma in sa casella 2 e torràt a fai su schema cumenti in su primu giru, sceti ca imoi ndi depiat boddiri sa pedra de sa segunda casella.

Apustis ai fatu su schema po noi bortas, andada e torrada, teniat su deretu de nci tirai sa pedra a su celu; agoa torràt a fai su schema e lòmpiua a su celu, nci depiat sartai aintru e spingi sa pedra de casella a casella torrendinci asegus. Me is girus chi sighiant teniat su deretu de si pasiai in celu.

Dònnia borta chi unu giogadori acabàt unu schema podiat ocupai una casella tirendinci sa pedra ma donendu is palas a su schema e serrendu is ogus.

Chi sa pedra no nc'arruiat aintru de una casella, su giogadori nci torràt a provai atras duas bortas. Chi sa pedra nci sighiat a bessiri a foras de su schema no si pigàt mancu una casella. Chi sa pedra nc'arruiat aintru de una casella, su giogadori dda ocupàt e bessiat “domu”. In sa domu e in totus is domus chi su giogadori abellu abellu ocupàt, si podiat pasiai in s'interis de su giogu.

Po nci podi passai aintru de is domus de s'aversàriu, dònnia giogadori ddi depiat pediri su permissu, e chi no si ddu donàt ddas depiat sartai.

Candu beniat ocupadas totus is casellas, su giogu acabàt e binciat su chi nd'iat ocupau prus domus, est a nai prus casellas.

Is peis de su giogadori no podiant tocai is arrigas de su schema, e sa pròpriu cosa po sa pedra chi nci ti tiràt. Candu si giogàt no fadiat nì arriri e nì chistionai. Po dònnia sbàlliu su giogadori depiat torrai su schema e sa pedra a s'aversàriu, e candu custu fadiat unu sbàlliu depiat torrai a incarrerai de su puntu anca iat fatu s'errori.

Candu unu pipieddu megàt a giogai, is atrus circànt in dònnia manera de ddu fai arriri o de ddu fai chistionai.

Su barrallicu.

Si giogàt in duus, cun un'arracheta de linna (a bortas fut una màghia de scova) e su barrallicu: unu cilindru de linna cun is càbudus a punta.

Is giogadoris disenniànt unu cèrchiu in terra e, apustis de ai tirau a sorti, unu si poniat aintru de su cèrchiu cun s'arracheta e s'atru abarràt in foras cun su barrallicu. Su giogadori cun su barrallicu circàt de nci ddu ghetai aintru de su circu e su giogadori chi fut aintru, cun s'arracheta nci ddu depiat stesiai su prus possìbili. Chi su giogadori de foras nc'arrennesciat a fai brintai su barrallicu in su circu, is giogadoris si cambiànt de logu. Chi su barrallicu nc'arruiat a foras de su circu, su giogadori chi portàt s'arracheta teniat su deretu de ferri po tres bortas su barrallicu asuba de su cabu de susu in manera de ddu fai sartai in artu po nci ddu stesiai de su circu, e ddi podiat donai puru unu segundu cropu chi nci dda fadiat a ddu intzetai a bòlidu. Apustis ai donau su de tres cropus, depiat curri po nci torrai allestru aintru de su circu po ddu defendi, poita s'aversàriu podiat pigai su barrallicu apenas chi si frimàt in terra e nci ddu ghetai in su circu, innantis chi s'atru giogadori fessit torrau a brintai po ddu defendi.

Sa badrufa.

Is pipieddus, e is mannus puru, candu fadiant una badrufa nci poniant passièntzia meda e imperànt un'arrogu de linna tostada. Sa linna de sa mata de olia fut sa prus agradèssia po mori de is benaduras. A custu arrogu de linna nci ddi cracànt una tàcia e agoa ddi segànt sa conca po fai su cabu prus a punta. O desinuncas nci ddi stichiant sa tàcia e agoa dda limànt po fai a punta sa parti chi ndi bessiat e ca serbiat po fai girai sa badrufa.

Fatu custu, is pipieddus sagumànt sa linna a sticadas de sgùbia e de scrafeddu o desinuncas ddu fadiant cun un'arrasoja acutzada beni. A s'arrogu de linna di donànt sa forma de una pira e agoa ddi fadiant is scanaladuras a scalereddu. Is scanaladura agiudànt su spagu, o sa codredda, a arresci mellus in sa badrufa.

Asuba de sa badrufa ddi sagumànt unu cabùciu chi serbiat po dd'arresci beni su didu longu de sa manu, difatis candu is pipieddus nci tirànt sa badrufa sa codredda ddis abarràt in manu.

Su prus fuànt is maschiteddus a giogai cun sa badrufa: in terra sinnànt unu tundu e prus atesu una lìnnia de tiru. Apustis chi iant ditzidiu chini incarreràt po primu e is chi sighiant, is pipieddus nci tirànt sa badrufa in su tundu e tzerriànt : “tzacadda in mesu!” Binciat su chi nc'arrennesciat a nci dda tzaccai aintru de su tundu e a dda fai arrodiai po prus tempus.